logoGJALLARBRU
Hárbarðsljóð

Песнь о Харбарде

Þórr fór ór Austrvegi ok kom at sundi einu. Öðrum megin sundsins var ferjukarlinn með skipit. Þórr kallaði:

Тор возвращался с востока и подошел к какому-то проливу. По ту сторону пролива был перевозчик с лодкой. Тор крикнул:

1.

"Hverr er sá sveinn sveina,

er stendr fyr sundit handan?"

1.

"Что там за парень

стоит у пролива?"

2.

Ferjukarlinn kvað:

"Hverr er sá karl karla,

er kallar of váginn?"

2.

Тот ответил:

"Что за старик

кричит за проливом?"

3.

Þórr kvað:

"Fer þú mik um sundit,

fæði ek þik á morgun;

meis hef ek á baki,

verðr-a matr in betri;

át ek í hvíld,

áðr ek heiman fór,

síldr ok hafra;

saðr em ek enn þess."

3.

Тор сказал:

"Переправь-ка меня!

Дам пищи на завтра:

за спиною в корзине

еда — нет вкуснее!

В путь отправляясь,

наелся я вдоволь

селедок с овсянкой

и сыт до сих пор."

4.

Ferjukarlinn kvað:

"Árligum verkum

hrósar þú, verðinum;

veizt-at-tu fyrir görla,

döpr eru þín heimkynni,

dauð, hygg ek, at þín móðir sé."

4.

Перевозчик сказал:

"Похвалился едой,

а жребий свой знаешь ли?

У тебя, наверно,

и матери нет"

5.

Þórr kvað:

"Þat segir þú nú,

er hverjum þykkir

mest at vita,

at mín móðir dauð sé."

5.

Тор сказал:

"Весть такая

каждому тягостна —

горько мне слышать

о смерти матери!"

6.

Ferjukarlinn kvað:

"Þeygi er sem þú

þrjú bú góð eigir;

berbeinn þú stendr

ok hefr brautinga gervi,

þatki, at þú hafir brækr þínar."

6.

Перевозчик сказал:

"Едва ли тремя ты

дворами владеешь,

если ты бос

и одет как бродяга:

даже нет и штанов!"

7.

Þórr kvað:

"Stýrðu hingat eikjunni,

ek mun þér stöðna kenna, —

eða hverr á skipit,

er þú heldr við landit?"

7.

Тор сказал:

"Правь-ка сюда,

я скажу, где пристать;

чей ты у берега

держишь челнок?"

8.

Ferjukarlinn kvað:

"Hildolfr sá heitir,

er mik halda bað,

rekkr inn ráðsvinni,

er býr í Ráðseyjarsundi;

bað-at hann hlennimenn flytja

eða hrossaþjófa,

góða eina

ok þá, er ek görva kunna;

segðu til nafns þíns,

ef þú vill um sundit fara!"

8.

Перевозчик сказал:

"Хильдольв челнок

мне поручил,

воин, живущий

в Радсейярсунде;

конокрадов возить

и бродяг не велел он,

но добрых людей

и людей мне известных;

назовись, и тогда

тебя повезу я."

9.

Þórr kvað:

"Segja mun ek til nafns míns,

þótt ek sekr séak,

ok til alls eðlis:

Ek em Óðins sonr,

Meila bróðir,

en Magna faðir,

þrúðvaldr goða,

við Þór knáttu hér dæma!

Hins vil ek nú spyrja,

hvat þú heitir."

9.

Тор сказал:

"Назову свое имя,

хоть я средь врагов,

и о роде скажу:

я Одина сын,

Мейли я брат

и Магни отец;

ты с владыкой богов

беседуешь — с Тором!

Знать я хочу,

как сам ты зовешься."

10.

Ferjukarlinn kvað:

"Hárbarðr ek heiti,

hylk um nafn sjaldan."

10.

Перевозчик сказал:

"Харбард мне имя,

скажу откровенно."

11.

Þórr kvað:

"Hvat skaltu of nafn hylja,

nema þú sakar eigir?"

11.

Тор сказал:

"А зачем бы тебе скрывать

свое имя, если ты не в распре?"

12.

Hárbarðr kvað:

"En þótt ek sakar eiga,

þá mun ek forða fjörvi mínu

fyr slíkum sem þú ert,

nema ek feigr sé."

12.

Харбард сказал:

"Хотя бы и в распре,

спасусь от тебя,

если мне смерти

судьба не сулит."

13.

Þórr kvað:

"Harm ljótan

mér þykkir í því

at vaða um váginn til þín

ok væta ögur minn;

skylda ek launa

kögursveini þínum

kanginyrði,

ef ek kæmumk yfir sundit."

13.

Тор сказал:

"Неохота мне вброд

брести по заливу

и ношу мочить;

не то проучил бы

тебя, сопляка,

за брань и насмешки,

на берег выйдя!"

14.

Hárbarðr kvað:

"Hér mun ek standa

ok þín heðan bíða;

fannt-a þú mann in harðara

at Hrungni dauðan."

14.

Харбард сказал:

"Я здесь постою,

поджидая тебя;

храбрецов ты не видел

со смерти Хрунгнира."

15.

Þórr kvað:

"Hins viltu nú geta,

er vit Hrungnir deildum,

sá inn stórúðgi jötunn,

er ór steini var höfuðit á;

þó lét ek hann falla

ok fyrir hníga.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

15.

Тор сказал:

"О том говоришь ты,

как с Хрунгниром, турсом

каменноглавым,

славно я бился,

но я поразил его

в жарком бою.

А что ты делал, Харбард?"

16.

Hárbarðr kvað:

"Var ek með Fjölvari

fimm vetr alla

í ey þeiri,

er Algræn heitir;

vega vér þar knáttum

ok val fella,

margs at freista,

mans at kosta."

16.

Харбард сказал:

"Сидел я у Фьельвара

целых пять зим,

на острове том,

что Альгрен зовется;

бились мы там,

убивали врагов,

и то еще делали —

дев соблазняли."

17.

Þórr kvað:

"Hversu snúnuðu yðr konur yðrar?"

17.

Тор сказал:

"Ну и как у вас шло с ними дело?"

18.

Hárbarðr kvað:

"Sparkar áttu vér konur,

ef oss at spökum yrði;

horskar áttu vér konur,

ef oss hollar væri;

þær ór sandi

síma undu,

ok ór dali djúpum

grund of grófu;

varð ek þeim einn öllum

efri at ráðum;

hvílda ek hjá þeim systrum sjau,

ok hafða ek geð þeira allt ok gaman.

Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"

18.

Харбард сказал:

"Милыми были,

когда покорялись,

разумными были,

верность храня;

веревку они

из песка свивали,

землю копали

в глубокой долине;

я всех был хитрей —

с семью я сестрами

ложе делил,

их любовью владел.

А что ты делал, Тор?"

19.

Þórr kvað:

"Ek drap Þjaza,

inn þrúðmóðga jötun,

upp ek varp augum

Alvalda sonar

á þann inn heiða himin;

þau eru merki mest

minna verka,

þau er allir menn síðan of séa.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

19.

Тор сказал:

"Я Тьяци убил,

турса могучего,

бросил глаза я

Альвальди сына

в ясное небо;

вот лучший памятник

подвигам Тора,

все видят его.

А что ты делал, Харбард?"

20.

Hárbarðr kvað:

"Miklar manvélar

ek hafða við myrkriður,

þá er ek vélta þær frá verum;

harðan jötun

ek hugða Hlébarð vera,

gaf hann mér gambantein,

en ek vélta hann ór viti."

20.

Харбард сказал:

"Соблазнял я искусно

наездниц ночных,

отнимал у мужей их;

жезл волшебства

Хлебард мне отдал,

турс храбрый, а я

рассудка лишил его."

21.

Þórr kvað:

"Illum huga

launaðir þú þá góðar gjafar."

21.

Тор сказал:

"Злом отплатил ты

за добрый подарок."

22.

Hárbarðr kvað:

"Þat hefr eik,

er af annarri skefr,

of sik er hverr í slíku.

Hvat vanntu þá meðan Þórr?"

22.

Харбард сказал:

"Срежь ветви дубка —

другой разрастется;

всяк занят собой.

А что ты делал, Тор?"

23.

Þórr kvað:

"Ek var austr

ok jötna barðak

brúðir bölvísar,

er til bjargs gengu;

mikil myndi ætt jötna,

ef allir lifði

vætr myndi manna

undir Miðgarði.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

23.

Тор сказал:

"На востоке я был,

там истреблял я

злобных жен турсов,

в горы бежавших;

когда б то не сделал,

разросся бы род их

и в Мидгарде люди

жить не смогли б.

А что ты делал, Харбард?"

24.

Hárbarðr kvað:

"Var ek á Vallandi

ok vígum fylgdak,

atta ek jöfrum,

en aldri sættak;

Óðinn á jarla,

þá er í val falla,

en Þórr á þrælakyn."

24.

Харбард сказал:

"Я в Валланде был,

в битвах участвовал,

князей подстрекал,

не склонял их к миру;

у Одина — ярлы,

павшие в битвах,

у Тора — рабы."

25.

Þórr kvað:

"Ójafnt skipta

er þú myndir með ásum liði,

ef þú ættir vilgi mikils vald."

25.

Тор сказал:

"Неравно бы ты

людей разделил,

если властью владел бы."

26.

Hárbarðr kvað:

"Þórr á afl ærit,

en ekki hjarta;

af hræðslu ok hugbleyði

þér var í hanzka troðit,

ok þóttisk-a þú þá Þórr vera;

hvárki þú þá þorðir

fyr hræðslu þinni

hnjósa né físa,

svá at Fjalarr heyrði."

26.

Харбард сказал:

"У Тора сил вдоволь,

да смелости мало;

со страху ты раз

залез в рукавицу,

забыв, кто ты есть;

от страха чихать

и греметь ты не смел, —

не услышал бы Фьялар."

27.

Þórr kvað:

"Hárbarðr inn ragi,

ek mynda þik í hel drepa,

ef ek mætta seilask um sund."

27.

Top сказал:

"Харбард срамной!

Я убил бы тебя,

да пролив мне помеха."

28.

Hárbarðr kvað:

"Hvat skyldir um sund seilask,

er sakir ro alls engar?

Hvat vanntu þá, Þórr?"

28.

Харбард сказал:

"Что спешишь за пролив, —

я не в распре с тобой.

А что ты делал, Тор?"

29.

Þórr kvað:

"Ek var austr

ok ána varðak,

þá er mik sóttu

þeir Svárangs synir;

grjóti þeir mik börðu,

gagni urðu þeir þó lítt fegnir,

þó urðu þeir mik fyrri

friðar at biðja.

Hvat vanntu þá meðan, Hárbarðr?"

29.

Тор сказал:

"На востоке я был,

поток охранял,

со мною схватились

Сваранга дети;

камни кидали,

да нечем кичиться им —

первыми стали

мира просить.

А что ты делал, Харбард?"

30.

Hárbarðr kvað:

"Ek var austr

ok við einhverja dæmðak,

lék ek við ina línhvítu

ok launþing háðak;

gladdak ina gullbjörtu,

gamni mær unði."

30.

Харбард сказал:

"На востоке я был,

беседовал с девой,

с белокурой я тешился,

тайно встречаясь,

одарял ее щедро, —

она отдалась мне."

31.

Þórr kvað:

"Góð átt þú þér mankynni þar þá."

31.

Тор сказал:

"То встречи изрядные."

32.

Hárbarðr kvað:

"Liðs þíns

væra ek þá þurfi, Þórr,

at ek helda þeiri inni línhvítu mey."

32.

Харбард сказал:

"Ты мне бы помог

сохранить эту деву."

33.

Þórr kvað:

"Ek munda þér þá þat veita,

ef ek viðr of kæmumk."

33.

Тор сказал:

"Если ведал бы чем,

помог бы охотно."

34.

Hárbarðr kvað:

"Ek mynda þér þá trúa,

nema þú mik í tryggð véltir."

34.

Харбард сказал:

"Поверил бы я,

коль не ждал бы обмана."

35.

Þórr kvað:

"Emk-at ek sá hælbítr

sem húðskór forn á vár."

35.

Тор сказал:

"Не кусаю я пяток,

как старая обувь."

36.

Hárbarðr kvað:

"Hvat vanntu þá meðan, Þórr?"

36.

Харбард сказал:

А что ты делал, Тор?"

37.

Þórr kvað:

"Brúðir berserkja

barðak í Hléseyju;

þær höfðu verst unnit,

vélta þjóð alla."

37.

Тор сказал:

"Я жен берсерков

на Хлесей разил;

они извели

волшбою народ."

38.

Hárbarðr kvað:

"Klæki vanntu þá, Þórr,

er þú á konum barðir."

38.

Харбард сказал:

"Вот дело позорное —

жен истреблять."

39.

Þórr kvað:

"Vargynjur þat váru,

en varla konur,

skelldu skip mitt,

er ek skorðat hafðak,

ægðu mér járnlurki

en eltu Þjalfa.

Hvat vanntu meðan, Hárbarðr?"

39.

Тор сказал:

"То были волчицы,

а вовсе не жены:

разбили мой струг,

на подпорках стоявший,

грозили дубинами

и Тьяльви прогнали.

А что ты делал, Харбард?"

40.

Hárbarðr kvað:

"Ek vark í hernum,

er hingat gerðisk

gnæfa gunnfana,

geir at rjóða."

40.

Харбард сказал:

"Был я в дружине,

спешившей сюда

стяг битвы поднять

и копье окровавить."

41.

Þórr kvað:

"Þess viltu nú geta,

er þú fórt oss óljúfan at bjóða."

41.

Тор сказал:

"Ты о том говоришь,

чем хотел досадить нам!"

42.

Hárbarðr kvað:

"Bæta skal þér þat þá

munda baugi,

sem jafnendr unnu,

þeir er okkr vilja sætta."

42.

Харбард сказал:

"Кольцом я готов

тебе отплатить,

если нам помириться

посредники скажут."

43.

Þórr kvað:

"Hvar namtu þessi

in hnæfiligu orð,

er ek heyrða aldregi

in hnæfiligri?"

43.

Тор сказал:

"Ты где научился

речам глумливым?

Глумливее слов

не слыхал никогда я."

44.

Hárbarðr kvað:

"Nam ek at mönnum

þeim inum aldrænum,

er búa í heimis skógum."

44.

Харбард сказал:

"Я их перенял

у древних людей

из домашних курганов."

45.

Þórr kvað:

"Þó gefr þú gott nafn dysjum,

er þú kallar þær heimis skóga."

45.

Тор сказал:

"Ты ладно придумал

могильные кучи

курганами звать."

46.

Hárbarðr kvað:

"Svá dæmi ek of slíkt far."

46.

Харбард сказал:

"Так придумать я вправе."

47.

Þórr kvað:

"Orðkringi þín

mun þér illa koma,

ef ek ræð á vág at vaða;

ulfi hæra

hygg ek þik æpa munu,

ef þú hlýtr af hamri högg."

47.

Тор сказал:

"Отплачу я тебе

за обидные речи,

пролив переплыв:

громче волка ты будешь

выть, коль ударю

молотом мощным!"

48.

Hárbarðr kvað:

"Sif á hó heima,

hans muntu fund vilja,

þann muntu þrek drýgja,

þat er þér skyldara."

48.

Харбард сказал:

"С любовником Сив

повстречайся в доме, —

важнее тебе

свершить этот подвиг!"

49.

Þórr kvað:

"Mælir þú at munns ráði,

svá at mér skyldi verst þykkja,

halr inn hugblauði,

hygg ek, at þú ljúgir."

49.

Тор сказал:

"Изрыгаешь ты все,

что в рот тебе лезет,

чтоб мне досадить,

воин трусливый!

Сдается, что врешь ты!"

50.

Hárbarðr kvað:

"Satt hygg ek mik segja;

seinn ertu at för þinni,

langt myndir þú nú kominn, Þórr,

ef þú litum færir."

50.

Харбард сказал:

"Правду я молвил,

в пути ты мешкаешь,

был бы далеко,

челн захватив мой."

51.

Þórr kvað:

"Hárbarðr inn ragi,

heldr hefr þú nú mik dvalðan."

51.

Тор сказал:

"Харбард срамной,

задержал ты меня!"

52.

Hárbarðr kvað:

"Ása-þórs hugða ek

aldregi mundu

glepja féhirði farar."

52.

Харбард сказал:

"Я не думал, что станет

Асатору помехой

в пути перевозчик."

53.

Þórr kvað:

"Ráð mun ek þér nú ráða;

ró þú hingat bátinum,

hættum hætingi,

hittu föður Magna."

53.

Тор сказал:

"Слушай совет мой:

греби-ка сюда!

Брань прекратим,

переправь отца Магни!"

54.

Hárbarðr kvað:

"Farðu firr sundi,

þér skal fars synja."

54.

Харбард сказал:

"Переправы не жди,

уходи от пролива!"

55.

Þórr kvað:

"Vísa þú mér nú leiðina,

alls þú vill mik eigi um váginn ferja."

55.

Тор сказал:

"Как в обход мне идти,

коль везти ты не хочешь?"

56.

Hárbarðr kvað:

"Lítit er at synja,

langt er at fara;

stund er til stokksins,

önnur til steinsins,

haltu svá til vinstra vegsins,

unz þú hittir Verland;

þar mun Fjörgyn

hitta Þór, son sinn,

ok mun hon kenna hánum áttunga brautir

til Óðins landa."

56.

Харбард сказал:

"Быстр был отказ мой,

твой путь будет долог:

до бревна ты дойдешь

и дальше — до камня,

влево возьми —

дойдешь ты до Верланда;

там с сыном Тором

встретится Фьергюн,

она объяснит

путь в Одина земли,

дорогу к родне."

57.

Þórr kvað:

"Mun ek taka þangat í dag?"

57.

Тор сказал:

"Доберусь ли сегодня?"

58.

Hárbarðr kvað:

"Taka við víl ok erfiði,

at upprennandi sólu,

er ek get þána."

58.

Харбард сказал:

"На рассвете с трудом."

59.

Þórr kvað:

"Skammt mun nú mál okkat,

alls þú mér skætingu einni svarar;

launa mun ek þér farsynjun,

ef vit finnumk í sinn annat."

59.

Тор сказал:

"Кратко скажу я

в ответ на глумленья:

тебе за отказ

отомщу при встрече!"

60.

Hárbarðr kvað:

"Far þú nú,

þars þik hafi allan gramir."

60.

Харбард сказал:

"Да возьмут тебя тролли!"

Древнеисландский текст, ред. Guðni Jónsson. Текст на русском языке в переводе А. И. Корсуна