The riddles of King Heithrek
Gestumblindi hét einn ríkr maðr í Reiðgotalandi. Hann var í óblíðu Heiðreks konungs. Í konungs hirð váru þeir sjau menn, er dæma skyldu öll mál manna þar í landi. Heiðrekr konungr blótaði Frey. Þann gölt, er mestan fekk, skyldi hann gefa Frey. Kölluðu þeir hann svá helgan, at yfir hans burst skyldi sverja um öll stór mál, ok skyldi þeim gelti blóta at sónarblóti. Jólaftan skyldi leiða sónargöltinn í höll fyrir konung, ok lögðu menn þá hendr yfir burst hans ok strengja heit. Heiðrekr konungr strengði þess heit, at engi maðr skyldi svá mikit hafa af gert við hann, ef á vald hans kæmi, at eigi skyldi kost eiga at hafa dóm spekinga hans. Sá skyldi ok friðheilagr vera fyrir honum, ef hann bæri upp gátur þær, er konungr kynni eigi ór at leysa. En er menn freistuðu at bera upp gátur fyrir honum, þá varð engi sú upp borin, er hann réði eigi.
Konungr sendi orð Gestumblinda, at hann kæmi til hans, ok setti honum dag, ella sagðist konungr mundu láta koma til hans. Honum þótti hvárgi góðr kostrinn, því at hann vissi sik vanfæran at skipta orðum við konung. Honum þótti ok sín ván eigi góð, ef hann yrði at hafa dóm spekinganna, því at sakir váru nógar. Veit hann ok, ef konungs menn koma til hans, at þat kostar líf hans. Síðan blótaði hann Óðin ok bað hann fulltings ok hét honum stórum gjöfum.
Eitt kveld kom gestr til Gestumblinda. Hann nefndist Gestumblindi. Þeir váru svá líkir, at hvárgan kenndi fyrir annan. Þeir skiptu klæðum, ok fór bóndi at hirða sik, en allir hugðu þar vera bónda, er gestrinn var. Þessi maðr ferr á konungs fund ok heilsar honum.
Konungr sá við honum ok þagði.
Gestumblindi mælti: "Því em ek hér kominn, herra, at ek vil sættast við yðr."
Konungr spurði: "Viltu hafa dóm spekinga?"
Gestumblindi mælti: "Eru engar fleiri undanlausnir?"
Konungr segir: "Bera máttu upp gátur. Skaltu lauss, ef ek sé eigi."
Gestumblindi svarar: "Lítt em ek þar til færr, en harðr er á annat borð."
Konungr mælti: "Viltu heldr dóminn?"
Nei segir hann, heldr vil ek bera gáturnar upp.
Konungr mælti: "Þat er ok rétt, en mikit liggr á. Sigrar þú mik, þá skaltu eiga dóttur mína, ok á þér eigi þess at varna. En ólíkr ertu til mikillar speki, en aldri varð þat enn, at ek sá eigi gátur þær, er fyrir mik váru upp bornar.
Var síðan stóll settr undir Gestumblinda, ok hugðu menn gott til at heyra þar vitrlig orð."
Þá mælti Gestumblindi:
"Hafa ek þat vilda,
er ek hafða í gær,
vittu, hvat þat var:
lýða lemill,
orða tefill
ok orða upphefill.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"That would I have which I had yesterday;
heed what I had:
men’s hamperer, word’s hinderer,
and speeder of speech.
Aright read now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
give him ale! That hampers many a man’s wits; by it,
some become talkative, but other men’s wits are mazed."
Fái honum mungát. Þat lemr margra manna vit. Sumir verða margmæltir þar af, en sumum vefst tungubragð.
Gestumblindi mælti:
"Heiman ek fór,
heiman ek för gerðak,
sá ek á veg vega,
vegr var undir
ok vegr yfir
ok vegr á alla vega.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"From home I hied me, and from home faring
I saw a way of ways:
was a way beneath and a way above,
and ways there were on all sides.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
You went over a bridge, the river ran under it, the birds flew above your head and on either side of you—that was their way."
Þar fórtu yfir brú, ok var árvegrinn undir henni, en fuglar flugu yfir höfði þér ok tveim megin þín; þat var þeira vegr; þú sátt lax í ánni, ok var þat hans vegr.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat drykkja,
er ek drakk í gær,
var-at þat vín né vatn,
mjöðr né mungát
né matar ekki,
þó gekk ek þorstalauss þaðan?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu?
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What drink was it I drank yesterday?
twas neither wine nor water,
neither mead nor ale, nor meat, either;
yet went I thirstless thence.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is.
you lay down in the shade where the dew had fallen on the grass, and this cooled your lips and quenched your thirst."
Þar lagðist þú í forsælu ok kældir varir þínar á dögg. En ef þú ert sá Gestumblindi, sem ek ætlaða, þá ertu vitrari en ek hugða, því at ek hefi spurt orð þín óvitrlig, en gerast nú á leið spaklig.
Þat er ván, at mik þrjóti brátt, segir Gestumblindi, en þó vilda ek enn, at þér hlýddið:
"Hverr er sá inn hvelli,
er gengr harðar götur
ok hefir hann þær fyrr of farit,
mjök fast kyssir
ok hefir munna tvá
ok á gulli einu gengr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Harshly he clangs, on hard paths treading
which he has fared before.
Two mouths he has, and mightily kisses,
and on gold alone he goes.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the goldsmith’s hammer with which gold is beaten."
Þat er gullsmiðs hamarr, sem gull er með slegit. Hann kveðr hátt við, er hann á harðan steðja, ok þat er hans gata.
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn mikli,
er ferr mold yfir,
svelgr hann vötn ok veisur,
glygg hann óask,
en guma eigi
ok yrkir á sól til saka?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who is the great one that glides o’er the earth,
and swallows both waters and woods?
The wind he fears, but wights nowise,
and seeks to harm the sun.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
That is the fog. One cannot see the sun because of him, but he disappears when the wind blows, and men can do naught against him. He kills the light of the sun."
Þat er myrkvi. Fyrir honum sér eigi sól, en hann hverfr þegar, er vindr kemr, ok megu menn ekki at honum gera; hann drepr skini sólar. En vélasamliga berr þú upp slíkar gátur ok vanmæli, hverr sem þú ert.
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn mikli,
er mörgu ræðr
ok horfir til heljar hálfr,
öldum bergr,
en við jörð sakask,
ef hann hefir sér vel traustan vin?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who is the mighty one who o’er much has sway,
the half of whom turns toward Hel?
He saves many men but slashes the earth,
if fast with trusty friend.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
That is the anchor, with a stout and strong rope. It guards many a ship. It grips the earth with one fluke which thus turns Hel-ward. Many a man has been saved by it."
Þat er akkeri með digrum ok sterkum streng. Þat ræðr mörgu skipi. Þat hrífr öðrum fleini í jörð, ok horfir sá til heljar; hann bergr mörgum manni. En mjök undrast ek orðfimi þína ok vitrleik.
Gestumblindi mælti: "Ek em nú ok náliga þrotinn at gátum, en frekr er hverr til fjörsins."
"Hverr byggir há fjöll,
hverr fellr í djúpa dali,
hverr andalauss lifir,
hverr æva þegir?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"On high fells what lives? What falls in deep dales?
Without air what lives? What is not ever silent?
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
the raven always lives on high fells, the dew always falls in deep dales, the fish live without air, and the roaring waterfall is never silent."
Hrafn byggir jafnan á hám fjöllum, en dögg fellr jafnan í djúpa dali, fiskr lifir andalauss, en þjótandi foss þegir aldrigi.
Vandast mun nú, segir Gestumblindi, ok veitk-a ek nú, hvat fyrir verðr.
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum;
höfði sínu
vísar heljar til,
en fótum til sólar snýr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door,
with his head ever Hel-ward turning,
with his feet seeking the sun.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
That is the leek: its head turns into the earth, but the leaves, upward."
Þat er laukr. Höfuð hans horfir í jörð, en blöðin í loft.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
ókyrrir tveir
andalausir
sára lauk suðu?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
Were twain briskly, and breathless withal.
boiling a wand-of-wounds.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are the smith’s bellows; they blow but have no breath."
Smiðbelgir eru þat. Þeir hafa vind, en engan anda.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
hvítir fljúgendr
hellu ljósta,
en svartir í sand grafask?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
The white fliers on the flagstones bounded.
but the swart ones sank in the sand.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are hail and rain; because the hail beats on the flags, but the rain drops sink in the sand and go into the ground."
Smækkast nú gáturnar, en þat er hagl ok regn, því at hagli lýstr á stræti, en regns dropar sökkva í sand ok sækja í jörð.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
svartan gölt
ek sá í sauri vaða,
ok reis-at honum burst á baki?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
A black boar saw I bask in the mud,
yet no bristles stood on his back.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the dung-beetle."
Þat er tordýfill, ok er nú margt til tínt, er tordýflar eru ríkra manna spurningar.
Gestumblindi svarar: "Frest eru böls bezt, en margr maðr vill at meira leita, ok sést því sumum yfir. Sé ek nú ok, at allra útfæra verðr at leita."
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
tíu hefr tungur,
tuttugu augu,
fjóra tigu fóta,
ferr hart sú vættr?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
Ten tongues has it, has twenty eyes
and forty feet, slowly fares that wight.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
you saw a sow in the farmyard with nine shoats in her. Then the king had the sow killed, and nine pigs were found in her, just as Gestumblindi had said."
Þar sáttu sú, ok váru í henni níu grísir. Lét þá konungr drepa súna, ok váru í henni níu grísir, sem Gestumblindi hafði sagt.
Þá mælti konungr: "Eigi veit ek nú, nema vitrir eigi nú hlut í, ok eigi veit ek, hvat manna þú ert."
Gestumblindi svarar: "Slíkr em ek sem þú mátt sjá, ok vilda ek gjarnan þiggja líf mitt ok vera lauss af þessum þrautum."
Konungr svarar: "Upp skaltu bera gátur, þar til er þik þrýtr ella mik at ráða."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
ofarliga flýgr,
almhljóð gellr,
harðar eru, hilmir?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
Upward it flies with eagle’s voice,
and hard grip its claws the helmet.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the arrow."
"Ör er þat," segir konungr.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
fætr hefir átta,
en fjögur augu,
berr þat ofar kné en kvið?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
Eight feet it has and four eyes,
and its knees are above its belly.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
it is the spider."
Konungr mælti: "Er nú bæði, at þú hefir hattin síðan, enda sér þú niðr undan fleira en flestir menn aðrir, er þú hugsar hvert skrípi jarðarinnar. En þat er köngurváfa."
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
lýðum lýsir,
en logi gleypir,
ok keppask um þat vargar ávallt?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
It lights for men, and swallows up lights,
and wolves seek ever to win it.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the Sun. He lights all the world and shines on all men; but there are two wolves, hight Skalli and Hatti, one of whom goes before, and the other follows, the sun."
Þat er sól. Hon lýsir lönd öll ok skínn yfir alla menn, en Skalli ok Hatti heita vargar, þat eru úlfar, en annarr þeira ferr fyrir, en annarr eftir sólu.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat undra,
er ek úti sá
fyrir Dellings durum:
horni harðara,
hrafni svartara,
skafti réttara,
skjalli hvítara?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What marvel is it which without I saw,
before Delling’s-door?
Harder than horn, blacker than Hel,
whiter than shell of egg, straighter than shaft of spear.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is obsidian, with the sun shining on it."
Þú sátt hrafntinnu, ok skein á sólar geisli, er lá í einu húsi. Eða kanntu ekki á annan veg gátur upp at bera en hafa it sama upphaf at, þar sem mér virðist þú fróðr maðr?
Þá mælti Gestumblindi:
"Báru brúðir
bleikhaddaðar,
ambáttir tvær,
öl til skemmu;
var-a þat höndum horfit
né hamri klappat;
þó er fyrir eyjar útan
örðigr, sá er ker gerði.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Two brides did bear, white-blond their locks,
and house-maids were they ale-casks homeward;
were they not shaped by hand nor by hammers wrought;
yet upright sate he on the isles, who made them.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
you saw two female swans going to their nests to lay their eggs. Their shells are neither hand-made nor wrought by hammers; but the he-swan sits out on the islands, he that gat their eggs with them."
Þat eru æðar tvær, þær er eggjum verpa. Eggin eru eigi ger með hamri eða höndum, en þjónustumeyjar báru ölit í eggskurninni.
Gestumblindi mælti: "Liðar verðr sá at leita, er lítit sax hefir ok mjök er fáfróðr, ok vilda ek enn tala fleira, eða"
"Hverjar eru þær rýgjar
á reginfjalli,
elr við kván kona,
mær við meyju
mög of getr,
ok eigu-t þær varðir vera?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the women on wilding fell?
One bears a babe by the other,
and maid by maid a man-child begets,
yet man has not touched these maids.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are two angelica stalks standing together, with a shoot coming up between them."
Þat eru fjallhvannir tvær saman, ok rennr upp hvannkálfr í millum þeira.
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær snótir,
er um sinn dróttin
vápnlausar vega,
inar jörpu hlífa
um alla daga,
en inar fegri frýja?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the women who, weaponless,
for their king kill each other?
Every day the dark ones shield him,
but the fair ones aye go forth.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
That is the game of hneftafl: weaponless, the figures slay each other for the sake of their king. The red ones are his followers."
Þat er hneftafl. Töflur drepast vápnlausar um hnefann, ok fylgja honum inar rauðu.
"Hverjar eru þær leikur,
er líða lönd yfir
at forvitni föður,
hvítan skjöld
þær á vetrum bera,
en svartan um sumar?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Gestumblindi said:
"Who be the playmates that pass over the lands,
seeming fair to their father?
A white shield they show in winter,
and a swart one in summer.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are the ptarmigans. They are white in winter and black in summer."
Þat eru rjúpur. Þær eru hvítar um vetr, en svartar um sumar.
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær snótir,
er ganga syrgjandi
at forvitni föður,
hadda bleika hafa þær
inar hvítföldnu
ok eigu í vindi at vaxa?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the sisters that sorrowing fare,
seeming fair to their father?
Many a man their might hath known
and thus they live their lives.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
They are the billows. They are called the maids of Ægir."
Þat eru bylgjur, er heita Ægismeyjar.
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær meyjar,
er ganga margar saman
at forvitni föður,
mörgum hafa manni
þær at meini komit
ok eigu-t þær varðir vera?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the maids that fare, many together,
seeming fair to their father?
Whitish hair have the white-hooded ones,
and no man is with the maids.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
but these are the waves, as before."
en þetta eru bárur sem áðan.
Gestumblindi mælti:
"Hverjar eru þær brúðir,
er ganga brimserkjum í
ok eigu eftir firði för,
harðan beð hafa þær
inar hvítföldnu
ok leika í logni fátt?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the widows that band all together,
seeming fair to their father?
They are seldom kind to sailor-folk,
and are wide awake in the wind.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are Ægir’s widows. Thus are called the breakers."
Þat eru enn Ægis meyjar, ok förlast þér nú mjök framburðurinn, ok muntu nú vilja þola dóm spekinga.
Gestumblindi segir: "Tregr em ek þess, en þó væntir mik, at þar komi nú skjótt."
"Fara ek sá
foldar moldbúa,
á sat nár á nái,
blindr reið blindum
brimreiðar til,
jór er andar vanr.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the women that wade in the surf
and fare along the firths?
A hard bed have the white-hooded ones,
and quiet are they in calm.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are the billows—their beds are skerries and shingle, and they become somewhat sluggish in calm weather."
Þar komtu at á einni, ok rak ísjaka eftir ánni, ok lá þar dauðr hestr ok á hestinum einn dauðr ormr, ok bar þar blindr blindan, er þeir váru þrír saman.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat dýra,
er drepr fé manna
ok er járni kringt útan,
horn hefir átta,
en höfuð ekki
ok rennr, sem renna má?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"I saw traveling a soil’s-earth-dweller,
a corpse sate on a corpse;
one blind rode a blind thing to the billows-road,
and no life was in the nag.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
you came to a river, and an ice-floe floated down it. On the floe lay a dead horse, and on the horse, a dead snake; so that one blind thing rode another blind thing."
Þat er húnn í hneftafli; hann heitir sem björn; hann rennr, þegar honum er kastat.
Gestumblindi mælti:
"Hvat er þat dýra,
er Dönum hlífir,
berr blóðugt bak,
en bergr firum,
geirum mætir,
gefr líf sumum,
leggr við lófa
lík sitt gumi?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What creature kills the cattle men have,
and is iron-clad, without?
Eight horns it has, but head it has none,
and runs when run it may.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the húnn on the checkerboard. It shares its name with the bear, and it runs as soon as it is overthrown."
Þat er skjöldr; hann bergr mörgum; hann berr oft blóðugt bak.
Gestumblindi mælti:
"Mjök varp forðum
nösgás vaxin,
barngjörn sú er bar
bútimbr saman,
hlífðu henni
hálms bitskálmir,
þó lá drykkjar
drynhraun yfir.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"What beast is it which brave men shelters?
It has a bloody back and wards off blows,
goes against spears, life-giving to some.
Against lords left hand it lays its body.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the shield. It often becomes bloody in battle, shielding those men who are handy with it."
Þar lá önd á eggjum millum nautskjálka, er þú hálms bitskálmir kallar, en drynhraun hausinn, en bútimbr hreiðrit.
"Fjórir ganga,
fjórir hanga,
tveir veg vísa,
tveir hundum varða,
einn eftir drallar
ok oftast óhreinn.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Greatly had grown a goose with big neb,
had brought timber together, for goslings eager.
Gave shelter to her the sheaves bite-swords;
but above it lay the drink’s dinful-rockcave,
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is a duck which had built her nest between the jaws of an ox, with the skull roofing above it."
Þat er kýr; hon hefir fjóra fætr ok fjóra spena, tvau horn ok tvau augu, en halinn drallar eftir.
Gestumblindi mælti:
"Hverr er sá inn eini,
er sefr í öskugrúa
ok er af grjóti einu gerr,
föður né móður
á-at sá inn fárgjarni,
þar mun hann sinn aldr ala?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Four do hang and four do gang;
two show the way, two ward off dogs;
one drags after, most often dirty.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is a cow. She has four feet and four tits, two horns and two eyes, and her tail drags after her."
Þat er fólginn eldr á arni, er drepinn er við tinnu.
Gestumblindi mælti:
"Hest sá ek standa,
hýddi meri,
dúði dindil,
drap hlaun und kvið,
ór skal draga
ok gjöfta at góða stund.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu."
Gestumblindi said:
"Who is the one that in the ashpit sleeps:
and is only struck out of stone?
Neither father nor mother has the greedy fiend
there he wants to live his life.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is the fire hidden in the hearth—it is struck out of flint."
Þá svarar konungr: "Þessa gátu skulu ráða hirðmenn mínir."
Þeir gátu margs til ok eigi fagrs mjök.
Þá mælti konungr, sem hann sá, at þeir gerðu ekki at: "Hest þann kallar þú línvef, en skeið meri hans, er upp ok ofan skal hrista vefinn."
Gestumblindi mælti:
"Hverir eru þeir þegnar,
er ríða þingi at
ok eru sextán saman,
lýði sína
senda þeir lönd yfir
at byggja bólstaði.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"A stallion stood bestriding a mare;
he put buttock neath belly and bobbed with his tail.
Draw it out and in, work at it long!
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that horse is a piece of linen on the loom. His mare is the weaver’s reed, and up and down is the web to be shaken."
Þat er tafl Ítreks konungs.
Gestumblindi mælti:
"Sá ek á sumri
sólbjörgum í
verðung vaka
vilgi teita,
drukku jarlar
öl þegjandi,
en æpanda
ölker stóð.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Who be the thanes to the thing who ride?
Sixteen are in that set.
Their liege-men send they over all the lands,
to seek a place to settle.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are Itrek and Andath sitting on their checkerboard."
Þat er grísa sýr; þá er grísir sjúga hana, þá hrínn hon, er þeir þegja. En eigi veit ek, hverr manna þú ert, er þvílíka hluti gerir svá mjúkliga af litlum efnum. Ok nú biðr konungr í hljóði, at byrgja skal hallardyrnar.
Gestumblindi mælti:
"Meyjar ek sá
moldu líkar,
váru þeim at beðjum björg,
svartar ok sámar
í sólviðri,
en þess at fegri er færa of sér.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"In the summer saw I, at sunset time,
a merry band at festive board;
the men did drink their mead in peace,
the while the mead-keg muttering stood.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is a sow with her shoats. When the pigs suck her she grunts, while they keep quiet."
Þat eru glæður fölnaðar á arni.
Gestumblindi mælti:
"Sat ek á segli,
sá ek dauða menn
blóðugt hold bera
í börk viðar.
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"Maidens saw I which were much like dust;
boulders served them as beds.
Are they swart and sallow in sunny weather,
but the fairer, the fainter the light.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
they are the gledes dying on the hearth."
Þar saztu á vegg, sáttu val fljúga ok bar æði í klóm sér.
Gestumblindi mælti:
"Hverir eru þeir tveir,
er tíu hafa fætr,
augu þrjú
ok einn hala?
Heiðrekr konungr,
hygg þú at gátu.
Góð er gáta þín,
Gestumblindi,
getit er þeirar:"
Gestumblindi said:
"On a sail I sate and saw dead men
who a blood-vein bore to the bark of a tree.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
You sate on a wall and saw a falcon bear an eider duck to the cliff."
Margs freistar þú nú, er þú finnr þau rök til framburðar við mik, er forðum váru. Þat er þá er Óðinn reið hestinum Sleipni. Hann hafði átta fætr, en Óðinn tvá, en þeir höfðu þrjú augu, Sleipnir tvau, en Óðinn eitt.
Gestumblindi mælti:
"Segðu þat þá hinzt,
ef þú, Heiðrekr, ert
hverjum vitrari vísa:
Hvat mælti Óðinn
í eyra Baldri,
áðr hann var á bál hafðr?"
Gestumblindi said:
"Who are the twain that on ten feet run?
three eyes they have, but only one tail.
Aright guess now this riddle, Heithrek!"
Heithrek said:
"Good is thy riddle, Gestumblindi,
and guessed it is:
that is Óthin riding on Sleipnir."
Konungr svarar:
"Undr ok argskap
ok alla bleyði,
(vænti ek verit hafa,
en orð þau, er mæltir,
einn þú veizt),
ill vættr ok örm."
Gestumblindi said:
"Guess one more riddle, since wiser thou seemest
than any other wight:
what said Óthin in Baldr’s ear
before he was borne to the fire?"
Heithrek said:
"But wicked spells and wantonness
I ween that it was:
the words thou spakest no wight knoweth
but thou, ill and unclean wight."
Konungr brá þá Tyrfingi ok hjó til Gestumblinda, en hann brást í vals líki ok fló út gegnum hallarglugg einn. En sverðit kom á vélit valsins, ok er hann því vélstuttr jafnan síðan, svá sem heiðnir menn trúa. Ok var nú Óðinn honum reiðr orðinn, síðan hann hjó til hans, ok á þeiri nótt var konungr drepinn.
Translation by Lee M. Hollander (1936).