Gunnar's Melody
"Ar var þat Gunnarr
gørðisk at deyja,
Gjúka sonr,
at Grábaks sölum.
Fœtr váru lausir
á fylkis nið
en hendr heptar
hörðum fjötri."
"It of old befell that Gunnar,
Giuki's son,
was doomed to die
in Grábak's halls.
The feet were free
of the king's son,
but his hands were bound
with hard bonds."
"Fengin var harpa
fólkdjörfum gram,
íþrótt sýndi,
ilkvistu um hrœrði,
steig hagliga
hörpustrengi,
vara sú list leikin
nema lofðungs kundi."
"A harp he seized,
the warrior king
his skill displayed,
his foot-branches moved,
the harp-strings
sweetly touched:
that art had not been practised
save by the king's son."
"Söng þá Gunnarr
svá mælandi,
fekk mál harpa
sem maðr væri,
en eigi sœtara
þó svanr væri,
glumði orma salr
við gullnum strengjum."
"Then sang Gunnar,
in these strains:
the harp got voice,
as it had been a man;
yet not a sweeter sound,
had it been a swan;
the hall of serpents echoed
to the golden strings:"
"Mína veit ek systur
manni verst gefna
ok Niflunga
níðingi festa.
Heim bauð Atli
Högna ok Gunnari,
mágum sínum
en myrði báða."
"I my sister know
wedded to the worst of men,
and to the Niflungs
base foe espoused.
To his home bade Atli
Högni and Gunnar,
his relations,
but murdered both."
"Víg lét þá
fyrir veizlu taka
ok orrostu
fyrir ölteiti.
Þat mun æ uppi
meðan öld lifir,
léka svá við mága
mangi forðum."
"Slaughter he made them
take for festivity,
and conflict for
convivial potations.
Ever will that survive
while men shall live:
so did relations never
any one delude."
"Hví þú svá, Atli,
heiptir rœkir?
Sjálf olli Brynhildr
sínum dauða
ok Sigurðar
sárum bana.
Hví vildir Guðrúnu
grætta láta?"
"Why, Atli! dost thou
so wreak thy anger?
Herself did Brynhild
cause to die,
and Sigurd's
cruel death.
Why wouldst thou Gudrún
cause to weep?"
"Sagði Huginn forðum
af hám meiði
ossar ófarir
at mög dauðan.
Sagði mér Brynhildr,
Buðla dóttir,
hvé Atli mundi
oss um véla."
"Long since the raven told,
from the high tree,
our calamities,
at our relation's death;
Brynhild told me,
Budli's daughter,
how Atli would
deceive us both."
"Gat þess ok Glaumvör
er við gistum bæði
hinsta sinni
í hvílu einni,
minni váru málu
megnir draumar:
Farattu Gunnarr!
Flár er þér nú Atli."
"This also Glaumvör said,
when we both reposed,
for the last time,
in the same bed,
my consort had
portentous dreams
Go not Gunnar!
Atli is now false to thee."
"Dör sá ek þínum
dreyra roðinn,
gálga görvan
Gjúka syni.
Hugða ek þér dísir
heimboð gøra.
Munu ykkr brœðrum
búin vélræði."
"A lance I saw
red with thy blood,
a gallows ready
for Giuki's son:
I thought for thee the Dísir
prepared a feast;
I ween that for you brothers
treachery is at work."
"Kvað ok Kostbera,
kvæn var hon Högna,
rúnar vilt ristnar
ok ráðna drauma.
Snotrt var hjarta
í siklinga brjósti,
hvárgi knátti hræðask
harðan dauða."
"Said also Kostbera
she was Högni's wife
the runes were falsely graved,
and the dreams interpreted.
But the heart beat high
In the princes breast,
neither knew fear
of a cruel death."
"Oss hafa nornir
aldr um lagit,
örfum Gjúka
at Óðins vild.
Má við ørlögum
engi sjá
né heillum horfinn
hugum treysta."
"The Norns have for us,
Giuki's heirs,
a life-time appointed,
at Odin's will;
no one may
against fate provide,
nor, of luck bereft,
in his valour trust."
"Hlær mik þat, Atli,
at þú hefir eigi
hringa rauða
sem Hreiðmarr átti.
Einn veit ek hvar fé þat
fólgit liggr,
síðan þér Högna
til hjarta skáru."
"Atli! I laugh
that thou hast not
the red-gold rings
that Hreidmar owned;
I alone know where that treasure
hidden lies,
since that Högni
to the heart ye cut."
"Hlær mik þat, Atli,
at þér Húna kindir
hlæjanda Högna
til hjarta skáruð.
Hnipnaðit Hniflungi
við holundu,
ne sér við brá
sáran dauða."
"Atli! I laugh,
that ye Huns
the laughing Högni
to the heart cut.
The Hniflung shrank not
from the scooping wound,
nor flinched he from
a painful death."
"Hlær mik þat, Atli,
at þú hefir látna
menn þína marga
er mæztir váru
fyr ossum sverðum
áðr svelta fengir.
Hefir ór mær systir
meiddan þinn bróður."
"Atli! I laugh,
that thou hast lost
many of thy men
that choicest were,
beneath our swords,
before thy own death.
Our noble sister has
thy brother maimed."
"Skalat enn Gunnarr
æðru mæla,
Gjúka sonr,
at Grafvitnis bóli,
ne hryggr koma
til Herjaföður:
hefir fyrr buðlungr
böðvi vanizk."
"Yet shall not Gunnar,
Giuki's son,
fear express
in Grafvitnir's dwelling;
nor dejected go
to the sire of hosts:
Already is the prince
inured to suffering."
"Fyrr skal mér Góinn
grafa til hjarta
ok Níðhöggr
nýru sjúga,
Linnr ok Langbakr
lifrar slíta,
en ek minni hafni
hugarprýði."
"Sooner shall Góin
pierce me to the heart,
and Nidhögg
suck my reins,
Linn and Lángbak
my liver tear,
than I will abandon
my steadfastness of heart."
"Þess mun Guðrún
grálega reka,
er okkr lét
Atli svikna.
Hon mun þér konungi
hjörtu gefa
húna þinna
heit at kveldverði,"
"Gudrún it will
grimly avenge,
that Atli us
has both deceived;
she to thee, king! will
give the hearts
of thy cubs,
hot at the evening meal;"
"ok blandinn mjöð
blóði þeira
drekkr þú ór skálum
skararfjalla.
Sú mun þik hugraun
harðast bíta,
er þér Guðrún bregðr
glœpum slíkum."
"And (mead mixed
with) their blood
thou from cups shalt drink
formed of their skulls.
That mental anguish shall
bite thee most cruelly,
when Gudrún sets
such crimes before thee."
"Skömm mun þín ævi
at skjöldunga liðna.
Fær þú illan enda
af órum sifspellum.
Er þér slík maklig
af umsýslan várrar
systur sárneyddrar
svik þér at gjalda."
"Short will be thy life
after the princes death;
an ill end thou wilt have,
for breach of our affinity:
such is befitting thee,
through the deed
of our sister sorely impelled
thy treachery to requite."
"Mun þik Guðrún
geiri leggja
ok Niflungr
nærri standa.
Leika mun þín höll
í loga rauðum,
síðan muntu á Náströndum
Níðhöggvi gefinn."
"Gudrún will thee
with a lance lay low,
and the Niflung
stand hard by;
in thy palace
will the red flame play;
then in Náströnd thou shalt
be to Nidhögg given."
"Sofinn er nú Grábakr
ok Grafvitnir,
Góinn ok Móinn
ok Grafvölluðr,
Ófnir ok Sváfnir,
eitrfánir,
Naðr ok Niðhöggr,
ok nöðrur allar,
Hringr, Höggvarðr,
fyrir hörpuslætti."
"Now is Grábak lulled,
and Grafvitnir,
Góin and Móin,
and Grafvöllud,
Ofnir and Svafnir,
with venom glistening,
Nad and Nidhögg,
and the serpents all,
Hring, Höggvard,
by the harp's sound."
"Ein vakir uppi
Atla móðir,
hefir sú mik holgrafit
at hjartarótum,
lifr um sýgr
ok lungu slítr.
Erat lengr líft
lofðungs kundi."
"Alone wakeful remains
Atli's mother,
she has pierced me
to the heart's roots,
my liver sucks,
and my lungs tears.
A longer life-space is not
for the king's son."
"Hættu nú, harpa,
heðan mun ek líða
ok Valhöllu
víða byggja,
drekka með ásum
dýrar veigar,
seðjask Sæhrímni
at sumblum Óðins."
"Cease now, my harp!
hence I will depart,
and in the vast
Valhall abide,
with the Æsir drink
of costly cups,
be with Sæhrimnir sated
at Odin's feast."
"Nú er Gunnars slagr
görva kveðinn,
hef ek höldum skemt
hinsta sinni.
Fár mun enn síðan
fylkir ilkvistum
hljóðfagra sveigja
hörpustrengi."
"Now is Gunnar's melody
all sung out;
I have men delighted
for the last time.
Henceforth few princes will
with their foot-branches
the sweetly sounding
harp-strings strike."
Translation by Benjamin Thorpe (1865).