The Second Lay of Gudrún
Þjóðrekr konungr var með Atla ok hafði þar látit flesta alla menn sína. Þjóðrekr ok Guðrún kærðu harma sín á milli. Hon sagði hánum ok kvað:
King Thjothrek was with Atli, and had lost most of his men. Thjothrek and Guthrun lamented their griefs together. She spoke to him, saying:
"Mær var ek meyja,
— móðir mik fæddi, —
björt í búri,
unna ek vel bræðrum, —
unz mik Gjúki
gulli reifði,
gulli reifði,
gaf Sigurði."
"A maid of maids
my mother bore me,
Bright in my bower,
my brothers I loved,
Till Gjuki dowered
me with gold,
Dowered with gold,
and to Sigurth gave me."
"Svá var Sigurðr
of sonum Gjúka
sem væri grænn laukr
ór grasi vaxinn
eða hjörtr hábeinn
of hvössum dýrum
eða gull glóðrautt
af gráu silfri."
"So Sigurth rose
o'er Gjuki's sons
As the leek grows green
above the grass,
Or the stag o'er all
the beasts doth stand,
Or as glow-red gold
above silver gray."
"Unz mér fyrmunðu
mínir bræðr,
at ek ætta ver
öllum fremra;
sofa þeir né máttu-t
né of sakar dæma,
áðr þeir Sigurð
svelta létu."
"Till my brothers let me
no longer have
The best of heroes
my husband to be;
Sleep they could not,
or quarrels settle,
Till Sigurth they
at last had slain."
"Grani rann at þingi,
— gnýr var at heyra, —
en þá Sigurðr
sjalfr eigi kom;
öll váru söðuldýr
sveita stokkin
ok of vanið vási
und vegöndum."
"From the Thing ran Grani
with thundering feet,
But thence did Sigurth
himself come never;
Covered with sweat
was the saddle-bearer,
Wont the warrior's
weight to bear."
"Gekk ek grátandi
við Grana ræða,
úrughlýra
jó frá ek spjalla;
hnipnaði Grani þá,
drap í gras höfði,
jór þat vissi,
eigendr né lifðu-t."
"Weeping I sought
with Grani to speak,
With tear-wet cheeks
for the tale I asked;
The head of Grani
was bowed to the grass,
The steed knew well
his master was slain."
"Lengi hvarfaðak,
lengi hugir deildusk,
áðr ek of frægak
folkvörð at gram."
"Long I waited
and pondered well
Ere ever the king
for tidings I asked.
*********"
Hnipnaði Gunnarr,
sagði mér Högni
frá Sigurðar
sárum dauða:
"Liggr of höggvinn
fyr handan ver
Gothorms bani
of gefinn ulfum."
His head bowed Gunnar,
but Hogni told
The news full sore
of Sigurth slain:
"Hewed to death
at our hands he lies,
Gotthorm's slayer,
given to wolves."
"Líttu þar Sigurð
á suðrvega;
þá heyrir þú
hrafna gjalla,
örnu gjalla
æzli fegna,
varga þjóta
of veri þínum."
"On the southern road
thou shalt Sigurth see,
Where hear thou canst
the ravens cry;
The eagles cry
as food they crave,
And about thy husband
wolves are howling."
"Hví þú mér, Högni,
harma slíka
viljalaussi
vill of segja?
Þitt skyli hjarta
hrafnar slíta
við lönd yfir
en þú vitir manna!"
"Why dost thou, Hogni,
such a horror
Let me hear,
all joyless left?
Ravens yet
thy heart shall rend
In a land that never
thou hast known."
"Svaraði Högni
sinni einu,
trauðr góðs hugar,
af trega stórum:
Þess áttu, Guðrún,
græti at fleiri,
at hjarta mitt
hrafnar slíti."
Few the words
of Hogni were,
Bitter his heart
from heavy sorrow:
"Greater, Guthrun,
thy grief shall be
If the ravens so
my heart shall rend."
"Hvarf ek ein þaðan
annspilli frá
á við lesa
varga leifar;
gerðig-a ek hjúfra
né höndum slá
né kveina um
sem konur aðrar,
þá er sat soltin
of Sigurði."
"From him who spake
I turned me soon,
In the woods to find
what the wolves had left;
Tears I had not,
nor wrung my bands,
Nor wailing went,
as other women,
(When by Sigurth
slain I sat)."
"Nótt þótti mér
niðmyrkr vera,
er ek sárla satk
yfir Sigurði;
ulfar þóttumk
öllu betri,
ef þeir léti mik
lífi týna
eða brenndi mik
sem birkinn við."
"Never so black
had seemed the night
As when in sorrow
by Sigurth I sat;
The wolves *********
*********
Best of all
methought 'twould be
If I my life
could only lose,
Or like to birch-wood
burned might be."
"Fór ek af fjalli
fimm dægr talið,
unz ek höll Halfs
háva þekkðak."
"From the mountain forth
five days I fared,
Till Hoalf's hall
so high I saw;"
"Sat ek með Þóru
sjau misseri,
dætr Hákonar
í Danmörku;
hon mér at gamni
gullbókaði
sali suðræna
ok svani danska."
"Seven half-years
with Thora I stayed,
Hokon's daughter,
in Denmark then.
With gold she broidered,
to bring me joy,
Southern halls
and Danish swans;"
"Hafðu vit á skriftum
þat er skatar léku,
ok á hannyrðum
hilmis þegna,
randir rauðar,
rekka Húna,
hjördrótt, hjalmdrótt,
hilmis fylgju."
"On the tapestry wove we
warrior's deeds,
And the hero's thanes
on our handiwork;
(Flashing shields
and fighters armed,
Sword-throng, helm-throng,
the host of the king)."
"Skip Sigmundar
skriðu frá landi,
gylltar grímur,
grafnir stafnar;
byrðu vit á borða,
þat er þeir börðusk
Sigarr ok Siggeirr
suðr á Fjóni."
"Sigmund's ship
by the land was sailing,
Golden the figure-head,
gay the beaks;
On board we wovet
he warriors faring,
Sigar and Siggeir,
south to Fjon."
"Þá frá Grimildr,
gotnesk kona,
hvat ek væra
hyggjuð *********;
hon brá borða
ok buri heimti
þrágjarnliga
þess at spyrja,
hverr vildi son
systur bæta
eða ver veginn
vildi gjalda."
"Then Grimhild asked,
the Gothic queen,
Whether willingly would I *********
*********
Her needlework cast she
aside, and called
Her sons to ask,
with stern resolve,
Who amends to their sister
would make for her son,
Or the wife requite
for her husband killed."
"Görr lézk Gunnarr
gull at bjóða
sakar at bæta,
ok it sama Högni.
Hon frétti at því,
hverr fara vildi
vigg at söðla
vagn at beita,
hesti ríða,
hauki fleygja,
öðrum at skjóta
af ýboga."
"Ready was Gunnar
gold to give,
Amends for my hurt,
and Hogni too;
Then would she know
who now would go,
The horse to saddle,
the wagon to harness,
(The horse to ride,
the hawk to fly,
And shafts from bows
of yew to shoot)."
"Valdarr Dönum
með Jarizleifi,
Eymóðr þriði
með Jarizskári
inn gengu þá,
jöfrum líkir,
Langbarðs liðar,
höfðu loða rauða,
stuttar brynjur,
steypða hjalma,
skalmum gyrðir,
höfðu skarar jarpar."
"(Valdar, king
of the Danes, was come,
With Jarizleif, Eymoth,
and Jarizskar).
In like princes
came they all,
The long-beard men,
with mantles red,
Short their mail-coats,
mighty their helms,
Swords at their belts,
and brown their hair."
"Hverr vildi mér
hnossir velja,
hnossir velja
ok hugat mæla,
ef þeir mætti mér
margra súta
tryggðir vinna, —
né ek trúa gerða."
"Each to give me
gifts was fain,
Gifts to give,
and goodly speech,
Comfort so
for my sorrows great
To bring they tried,
but I trusted them not."
"Færði mér Grímhildr
full at drekka
svalt ok sárligt,
né ek sakar munðak;
þat var of aukit
jarðar magni,
svalköldum sæ
ok sónum dreyra."
"A draught did Grimhild
give me to drink,
Bitter and cold;
I forgot my cares;
For mingled therein
was magic earth,
Ice-cold sea,
and the blood of swine."
"Váru í horni
hvers kyns stafir
ristnir ok roðnir,
— ráða ek né máttak, —
lyngfiskr langr,
lands Haddingja
ax óskorit,
innleið dyra."
"In the cup were runes
of every kind,
Written and reddened,
I could not read them;
A heather-fish
from the Haddings' land,
An ear uncut,
and the entrails of beasts."
"Váru þeim bjóri
böl mörg saman,
urt alls viðar
ok akarn brunnin,
umdögg arins,
iðrar blótnar,
svíns lifr soðin,
því at hon sakar deyfði."
"Much evil was brewed
within the beer,
Blossoms of trees,
and acorns burned,
Dew of the hearth,
and holy entrails,
The liver of swine,
all grief to allay."
"En þá gleymðu,
er getit höfðu,
öll jöfurs
jórbjúg í sal;
kómu konungar
fyr kné þrennir,
áðr hon sjalfa mik
sótti at máli."
"Then I forgot,
when the draught they gave me,
There in the hall,
my husband's slaying;
On their knees
the kings all three did kneel,
Ere she herself
to speak began:"
Grímhildr kvað:
"Gef ek þér, Guðrún,
gull at þiggja,
fjölð alls féar,
at þinn föður dauðan,
hringa rauða,
Hlöðvés sali,
ársal allan
at jöfur fallinn."
Grimhild spake:
"Guthrun, gold
to thee I give,
The wealth that once
thy father's was,
Rings to have,
and Hlothver's halls,
And the hangings all
that the monarch had."
"Húnskar meyjar,
þær er hlaða spjöldum
ok gera gull fagrt,
svá at þér gaman þykki;
ein skaltu ráða
auði Buðla,
gulli göfguð
ok gefin Atla."
Grimhild spake:
"Hunnish women,
skilled in weaving,
Who gold make fair
to give thee joy,
And the wealth of Buthli
thine shall be,
Gold-decked one,
as Atli's wife."
Guðrún kvað:
"Vilk eigi ek
með veri ganga
né Brynhildar
bróður eiga;
samir eigi mér
við son Buðla
ætt at auka
né una lífi."
Guthrun spake:
"A husband now
I will not have,
Nor wife of Brynhild's
brother be;
It beseems me not
with Buthli's son
Happy to be,
and heirs to bear."
Grímhildr kvað:
"Hirð-a-ðu hölðum
heiftir gjalda,
því at vér höfum
valdit fyrri;
svá skaltu láta,
sem þeir lifi báðir
Sigurðr ok Sigmundr,
ef þú sonu fæðir."
Grimhild spake:
"Seek not on men
to avenge thy sorrows,
Though the blame at first
with us hath been;
Happy shalt be
as if both still lived,
Sigurth and Sigmund,
if sons thou bearest."
Guðrún kvað:
"Mák-a ek, Grímhildr,
glaumi bella
né vígrisins
vánir telja,
siz Sigurðar
sárla drukku
hrægífr, huginn
hjartblóð saman."
Guthrun spake:
"Grimhild, I may not
gladness find,
Nor hold forth hopes
to heroes now,
Since once the raven
and ravening wolf
Sigurth's heart's-blood
hungrily lapped."
Grímhildr kvað:
"Þann hefi ek allra
ættgöfgastan
fylki fundit
ok framast nökkvi;
hann skaltu eiga,
unz þik aldr viðr,
verlaus vera,
nema þú vilir þenna."
Grimhild spake:
"Noblest of birth
is the ruler now
I have found for thee,
and foremost of all;
Him shalt thou have
while life thou hast,
Or husbandless be
if him thou wilt choose not."
Guðrún kvað:
"Hirð-a-ðu bjóða
bölvafullar
þrágjarnliga
þær kindir mér;
hann mun Gunnar
grandi beita
ok ór Högna
hjarta slíta;
munk-at ek létta,
áðr lífshvatan
eggleiks hvötuð
aldri næmik."
Guthrun spake:
"Seek not so eagerly
me to send
To be a bride
of yon baneful race;
On Gunnar first
his wrath shall fall,
And the heart will he tear
from Hogni's breast."
"Grátandi Grímhildr
greip við orði,
er burum sínum
bölva vætti
ok mögum sínum
meina stórra."
"Weeping Grimhild
heard the words
That fate full sore
for her sons foretold,
(And mighty woe
for them should work;)"
Grímhildr kvað:
"Lönd gef ek enn þér,
lýða sinni,
Vinbjörg, Valbjörg,
ef þú vill þiggja;
eigðu um aldr þat
ok uni, dóttir."
Grimhild spake:
"Lands I give thee,
with all that live there,
(Vinbjorg is thine,
and Valbjorg too,)
Have them forever,
but hear me, daughter."
Guðrún kvað:
"Þann mun ek kjósa
af konungum
ok þó af niðjum
nauðig hafa;
verðr eigi mér
verr at ynði
né böl bræðra
at bura skjóli."
Guthrun spake:
"So must I do
as the kings besought,
And against my will
for my kinsmen wed,
Ne'er with my husband
joy I had,
And my sons by my brothers'
fate were saved not."
"Senn var á hesti
hverr drengr litinn,
en víf valnesk
hafið í vagna;
vér sjau daga
svalt land riðum,
en aðra sjau
unnir kníðum,
en ina þriðju sjau
þurrt land stigum."
"*********
I could not rest
till of life I had robbed
The warrior bold,
the maker of battles."
"Þar hliðverðir
hárar borgar
grind upp luku,
áðr í garð riðum."
Guthrun spake:
"Soon on horseback
each hero was,
And the foreign women
in wagons faring;
A week through lands
so cold we went,
And a second week
the waves we smote,
(And a third through lands
that water lacked)."
"Vakði mik Atli,
en ek vera þóttumk
full ills hugar
at frændr dauða."
"The warders now
on the lofty walls
Opened the gates,
and in we rode.
*********"
Atli kvað:
"Svá mik nýliga
nornir vekja, —
vílsinnis spá
vildi, at ek réða, —
hugða ek þik, Guðrún
Gjúka dóttir,
læblöndnum hjör
leggja mik í gögnum."
"Atli woke me,
for ever I seemed
Of bitterness full
for my brothers' death."
Guðrún kvað:
"Þat er fyr eldi,
er éarn dreyma,
fyr dul ok vil
drósar reiði;
mun ek þik við bölvi
brenna ganga,
líkna ok lækna,
þótt mér leiðir séir."
Atli spake:
"Now from sleep
the Norris have waked me
With visions of terror,
to thee will I tell them;
Methought thou, Guthrun,
Gjuki's daughter,
With poisoned blade
didst pierce my body."
Atli kvað:
"Hugða ek hér í túni
teina fallna,
þá er ek vildak
vaxna láta,
rifnir með rótum,
roðnir í blóði,
bornir á bekki,
beðit mik at tyggva."
Guthrun spake:
"Fire a dream
of steel shall follow
And willful pride
one of woman's wrath;
A baneful sore
I shall burn from thee,
And tend and heal thee,
though hated thou am"
"Hugða ek mér af hendi
hauka fljúga
bráðalausa
bölranna til;
hjörtu hugða ek þeira
við hunang tuggin,
sorgmóðs sefa,
sollin blóði."
Atli spake:
"Of plants I dreamed,
in the garden drooping,
That fain would I have
full high to grow;
Plucked by the roots,
and red with blood,
They brought them hither,
and bade me eat."
"Hugða ek mér af hendi
hvelpa losna,
glaums andvana,
gylli báðir;
hold hugða ek þeira
at hræum orðit,
nauðigr nái
nýta ek skyldak."
"I dreamed my hawks
from my hand had flown,
Eager for food,
to an evil house;
I dreamed their hearts
with honey I ate,
Soaked in blood,
and heavy my sorrow."
Guðrún kvað:
"Þar munu seggir
of sæing dæma
ok hvítinga
höfði næma;
þeir munu feigir
fára nátta
fyrir dag litlu,
drótt of bergja."
"Hounds I dreamed
from my hand I loosed,
Loud in hunger
and pain they howled;
Their flesh methought
was eagles' food,
And their bodies now
I needs must eat."
Atli kvað:
"Lægja ek síðan,
né ek sofa vildak,
þrágjarn í kör;
þat man ek görva."
Guthrun spake:
"Men shall soon
of sacrifice speak,
And off the heads
of beasts shall hew
Die they shall
ere day has dawned,
A few nights hence,
and the folk shall have them."
Atli spake:
"On my bed I sank,
nor slumber sought,
Weary with woe,
full well I remember.
*********"
Translation by Henry Adams Bellows.