The Prophecy of Grípir
Grípir hét sonr Eylima, bróðir Hjördísar. Hann réð löndum ok var allra manna vitrastr ok framvíss. Sigurðr reið einn saman ok kom til hallar Grípis. Sigurðr var auðkenndr. Hann hitti mann at máli úti fyrir höllini. Sá nefndist Geitir. Þá kvaddi Sigurðr hann máls ok spyrr:
Sigmundr son of Völsung was king in Frankland. Sinfjötli was his eldest son, the second Helgi, and the third Hámundr. Borghildr, Sigmund's queen, had a brother, who was called . . . . But Sinfjötli, her stepson, and . . . both sought the hand of the same woman, and therefore he sought the death of Sinfjötli.
But when he came home, Borghildr told him to go away, but Sigmundr offered him wergild, and she was going to receive it. But at the funeral feast, Borghildr bore the ale. She took a great deal of poison, a horn full, and presented it to Sinfjötli.
But when he looked into the horn, he discerned that it was poison in it, and said to Sigmundr, "Ouch, the drink is poisoned."
Sigmundr took the horn and drained it. They say that Sigmund was so tough that no poison could harm him inside or outside, and all his sons could withstand poison outside, on their flesh.
Borghildr brought a second horn to Sinfjötli and told him to drink, and everything happened as before. And then the third time she brought him the horn, plus scolding words if he did not drink it up. But he spoke to Sigmund as before.
He said, "Let your beard sift it, son."
Sinfjötli drank, and died of it. Sigmundr carried him in his arms a long way and came to a long, narrow fjord, and there was a small ship and one man in it. He told Sigmundr to cross the fjord. But when Sigmundr carried the body out onto the ship, then the vessel was full. The fellow said that Sigmund should go inside the fjord. The fellow quickly took the ship out and away.
King Sigmundr stayed for a long time in Denmark, in Borghild's kingdom, after he married her. Then Sigmundr traveled south into Frankland to the kingdom he had there. Then he married Hjördís, daughter of King Eylimi. Their son was Sigurðr.
King Sigmund fell in battle with the sons of Hunding, and then Hjördís married Álfr, son of King Hjálprek. Sigurðr spent his childhood there. Sigmundr and all his sons were far above all other men in strength, stature, intelligence, and all accomplishments. However, Sigurðr was the greatest of all, and in the old tales all men call him the greatest of all men and the noblest of kings.
Gripir was the name of Eylimi's son, the brother of Hjordis; he ruled over lands and was of all men the wisest and most forward-seeing. Sigurth once was riding alone and came to Gripir's hall. Sigurth was easy to recognize; he found out in front of the hall a man whose name was Geitir. Then Sigurth questioned him and asked:
"Hverr byggir hér
borgir þessar?
Hvat þann þjóðkonung
þegnar nefna?"
Geitir kvað:
"Grípir heitir
gumna stóri,
sá er fastri ræðr
foldu ok þegnum."
"Who is it has
this dwelling here,
Or what do men call
the people's king?"
Geitir spake:
"Gripir the name
of the chieftain good
Who holds the folk
and the firm-ruled land."
Sigurðr kvað:
"Er horskr konungr
heima í landi?
Mun sá gramr við mik
ganga at mæla?
Máls er þarfi
maðr ókunnigr,
vil ek fljótliga
finna Grípi."
Sigurth spake:
"Is the king all-knowing
now within,
Will the monarch come
with me to speak?
A man unknown
his counsel needs,
And Gripir fain
I soon would find."
Geitir kvað:
"Þess mun glaðr konungr
Geiti spyrja,
hverr sá maðr sé,
er máls kveðr Grípi."
Sigurðr kvað:
"Sigurðr ek heiti,
borinn Sigmundi,
en Hjördís er
hilmis móðir."
Geitir spake:
"The ruler glad
of Geitir will ask
Who seeks with Gripir
speech to have."
Sigurth spake:
"Sigurth am I,
and Sigmund's son,
And Hjordis the name
of the hero's mother."
"Þá gekk Geitir
Grípi at segja;
Hér er maðr úti
ókuðr kominn;
hann er ítarligr
at áliti;
sá vill, fylkir,
fund þinn hafa."
Then Geitir went
and to Gripir spake:
"A stranger comes
and stands without;
Lofty he is
to look upon,
And, prince, thyself
he fain would see."
Gengr ór skála
skatna dróttinn
ok heilsar vel
hilmi komnum:
"þiggðu hér, Sigurðr,
væri sæmra fyrr,
en þú, Geitir, tak
við Grana sjalfum."
From the hall the ruler
of heroes went,
And greeted well
the warrior come:
"Sigurth, welcome
long since had been thine;
Now, Geitir, shalt thou
Grani take."
Mæla námu
ok margt hjala
þá er ráðspakir
rekkar fundusk.
Sigurðr kvað:
"Segðu mér, ef þú veizt,
móðurbróðir:
Hvé mun Sigurði
snúna ævi."
Then of many
things they talked,
When thus the men
so wise had met.
Sigurth spake:
"To me, if thou knowest,
my mother's brother,
Say what life
will Sigurth's be."
Grípir kvað:
"Þú munt maðr vera
mæztr und sólu
ok hæstr borinn
hverjum jöfri,
gjöfull af gulli,
en glöggr flugar,
ítr áliti
ok í orðum spakr."
Gripir spake:
"Of men thou shalt be
on earth the mightiest,
And higher famed
than all the heroes;
Free of gold-giving,
slow to flee,
Noble to see,
and sage in speech."
Sigurðr kvað:
"Segðu, gegn konungr,
gerr en ek spyrja,
snotr, Sigurði,
ef þú sjá þykkisk:
Hvat mun fyrst gerask
til farnaðar,
þá er ór garði emk
genginn þínum?"
Sigurth spake:
"Monarch wise,
now more I ask;
To Sigurth say,
if thou thinkest to see,
What first will chance
of my fortune fair,
When hence I go
from out thy home?"
Grípir kvað:
"Fyrst muntu, fylkir,
föður of hefna,
ok Eylima
alls harms reka;
þú munt harða
Hundings sonu
snjalla fella,
muntu sigr hafa."
Gripir spake:
"First shalt thou, prince,
thy father avenge,
And Eylimi,
their ills requiting;
The hardy sons
of Hunding thou
Soon shalt fell,
and victory find."
Sigurðr kvað:
"Segðu, ítr konungr,
ættingi, mér
heldr horskliga,
er vit hugat mælum:
Sér þú Sigurðar
snör brögð fyrir,
þau er hæst fara
und himinskautum?"
Sigurth spake:
"Noble king,
my kinsman, say
Thy meaning true,
for our minds we speak:
For Sigurth mighty
deeds dost see,
The highest beneath
the heavens all?"
Grípir kvað:
"Muntu einn vega
orm inn frána,
þann er gráðugr liggr
á Gnitaheiði;
þú munt báðum
at bana verða
Regin ok Fáfni,
rétt segir Grípir."
Gripir spake:
"The fiery dragon
alone thou shalt fight
That greedy lies
at Gnitaheith;
Thou shalt be of Regin
and Fafnir both
The slayer; truth
doth Gripir tell thee."
Sigurðr kvað:
"Auðr mun ærinn,
ef ek eflik svá
víg með virðum,
sem víst segir;
leið at huga
ok lengra seg:
Hvat mun enn vera
ævi minnar?"
Sigurth spake:
"Rich shall I be
if battles I win
With such as these,
as now thou sayest;
Forward look,
and further tell:
What the life
that I shall lead?"
Grípir kvað:
"Þú munt finna
Fáfnis bæli
ok upp taka
auð inn fagra,
gulli hlæða
á Grana bógu;
ríðr þú til Gjúka,
gramr vígrisinn."
Gripir spake:
"Fafnir's den
thou then shalt find,
And all his treasure
fair shalt take;
Gold shalt heap
on Grani's back,
And, proved in fight,
to Gjuki fare."
Sigurðr kvað:
"Enn skaltu hilmi
í hugaðsræðu,
framlyndr jöfurr,
fleira segja.
Gestr em ek Gjúka
ok ek geng þaðan,
hvat mun enn vera
ævi minnar?"
Sigurth spake:
"To the warrior now
in words. so wise,
Monarch noble,
more shalt tell;
I am Gjuki's guest,
and thence I go:
What the life
that I shall lead?"
Grípir kvað:
"Sefr á fjalli
fylkis dóttir
björt í brynju
eftir bana Helga;
þú munt höggva
hvössu sverði,
brynju rísta
með bana Fáfnis."
Gripir spake:
"On the rocks there sleeps
the ruler's daughter,
Fair in armor,
since Helgi fell;
Thou shalt cut
with keen-edged sword,
And cleave the byrnie
with Fafnir's killer."
Sigurðr kvað:
"Brotin er brynja,
brúðr mæla tekr,
er vaknaði
víf ór svefni.
Hvat mun snót at heldr
við Sigurð mæla,
þat er at farnaði
fylki verði?"
Sigurth spake:
"The mail-coat is broken,
the maiden speaks,
The woman who
from sleep has wakened;
What says the maid
to Sigurth then
That happy fate
to the hero brings?"
Grípir kvað:
"Hon mun ríkjum þér
rúnar kenna,
allar þær er aldir
eignask vildu,
ok á manns tungu
mæla hverja,
líf með lækning;
lifðu heill, konungr."
Gripir spake:
"Runes to the warrior
will she tell,
All that men
may ever seek,
And teach thee to speak
in all men's tongues,
And life with health;
thou'rt happy, king!"
Sigurðr kvað:
"Nú er því lokit,
numin eru fræði
ok em braut þaðan
búinn at ríða,
leið at huga
ok lengra seg:
Hvat mun meir vera
minnar ævi?"
Sigurth spake:
"Now is it ended,
the knowledge is won,
And ready I am
forth thence to ride;
Forward look
and further tell:
What the life
that I shall lead?"
Grípir kvað:
"Þú munt hitta
Heimis byggðir
ok glaðr vera
gestr þjóðkonungs;
farit er, Sigurðr,
þats ek fyrir vissak,
skal-a fremr en svá
fregna Grípi."
Gripir spake:
"Then to Heimir's
home thou comest,
And glad shalt be
the guest of the king;
Ended, Sigurth,
is all I see,
No further aught
of Gripir ask."
Sigurðr kvað:
"Nú fær mér ekka
orð þatstu mæltir,
því at þú fram of sér
fylkir, lengra;
veiztu ofmikit
angr Sigurði,
því þú, Grípir, þat
gerr-a segja."
Sigurth spake:
"Sorrow brings me
the word thou sayest,
For, monarch, forward
further thou seest;
Sad the grief
for Sigurth thou knowest,
Yet nought to me, Gripir,
known wilt make."
Grípir kvað:
"Lá mér um æsku
ævi þinnar
ljósast fyrir
líta eftir;
rétt em ek
ráðspakr taliðr
né in heldr framvíss,
farit þats ek vissak."
Gripir spake:
"Before me lay
in clearest light
All of thy youth
for mine eyes to see;
Not rightly can I
wise be called,
Nor forward-seeing;
my wisdom is fled."
Sigurðr kvað:
"Mann veit ek engi
fyr mold ofan,
þann er fleira sé
fram en þú, Grípir;
skal-at-tu leyna,
þótt ljót séi,
eða mein gerisk
á mínum hag."
Sigurth spake:
"No man, Gripir,
on earth I know
Who sees the future
as far as thou;
Hide thou nought,
though hard it be,
And base the deeds
that I shall do."
Grípir kvað:
"Er-a með löstum
Iögð ævi þér,
láttu, inn ítri, þat,
öðlingr, nemask,
því at uppi mun,
meðan öld lifir,
naddéls boði,
nafn þitt vera."
Gripir spake:
"With baseness never
thy life is burdened,
Hero noble,
hold that sure;
Lofty as long
as the world shall live,
Battle-bringer,
thy name shall be."
Sigurðr kvað:
"Verst hyggjum því,
verðr at skiljask
Sigurðr við fylki
at sógöru;
leið vísa þú,
— lagt er allt fyrir —
mærr, mér, ef þú vilt,
móðurbróðir."
Sigurth spake:
"Nought could seem worse,
but now must part
The prince and Sigurth,
since so it is,
My road I ask,
the future lies open,
Mighty one, speak,
my mother's brother."
Grípir kvað:
"Nú skal Sigurði
segja görva,
alls þengill mik
til þess neyðir;
muntu víst vita
at vætki lýgr;
dægr eitt er þér
dauði ætlaðr."
Gripir spake:
"Now to Sigurth
all shall I say,
For to this the warrior
bends my will;
Thou knowest well
that I will not lie,
A day there is
when thy death is doomed."
Sigurðr kvað:
"Vilk-at ek reiði
ríks þjóðkonungs,
góð ráð at heldr
Grípis þiggja;
nú vill víst vita,
þótt viltki sé,
hvat á sýnt Sigurðr
sér fyr höndum."
Sigurth spake:
"No scorn I know
for the noble king,
But counsel good
from Gripir I seek;
Well will I know,
though evil awaits,
What Sigurth may
before him see."
Grípir kvað:
"Fljóð er at Heimis
fagrt álitum,
hana Brynhildi
bragnar nefna,
dóttir Buðla,
en dýrr konungr
harðugðigt man
Heimir fæðir."
Gripir spake:
"A maid in Heimir's
home there dwells,
Brynhild her name
to men is known,
Daughter of Buthli,
the doughty king,
And Heimir fosters
the fearless maid."
Sigurðr kvað:
"Hvat er mik at því,
þótt mær séi
fögr áliti
fædd at Heimis?
Þat skaltu, Grípir,
görva segja,
því at þú öll of sér
örlög fyrir."
Sigurth spake:
"What is it to me,
though the maiden be
So fair, and of Heimir
the fosterling is?
Gripir, truth
to me shalt tell,
For all of fate
before me thou seest."
Grípri kvað:
"Hon firrir þik
flestu gamni,
fögr áliti,
fóstra Heimis,
svefn þú né sefr
né of sakar dæmir,
gár-a þú manna
nema þú mey séir."
Gripir spake:
"Of many a joy
the maiden robs thee,
Fair to see,
whom Heimir fosters;
Sleep thou shalt find not,
feuds thou shalt end not,
Nor seek out men,
if the maid thou seest not."
Sigurðr kvað:
"Hvat mun til líkna
lagt Sigurði?
Segðu, Grípir, þat,
ef þú sjá þykkisk:
Mun ek mey ná
mundi kaupa,
þá ina fögru
fylkis dóttur?"
Sigurth spake:
"What may be had
for Sigurth's healing?
Say now, Gripir,
if see thou canst;
May I buy the maid
with the marriage-price,
The daughter fair
of the chieftain famed?"
Grípir kvað:
"It munuð alla
eiða vinna
fullfastliga,
fá munuð halda;
verit hefr þú Gjúka
gestr eina nótt,
mant-at-tu horska
Heimis fóstru."
Gripir spake:
"Ye twain shall all
the oaths then swear
That bind full fast;
few shall ye keep;
One night when Gjuki's
guest thou hast been,
Will Heimir's fosterling
fade from thy mind."
Sigurðr kvað:
"Hvat er þá, Grípir,
get þú þess fyr mér,
sér þú geðleysi
í grams skapi,
er ek skal við mey þá
málum slíta,
er ek alls hugar
unna þóttumk."
Sigurth spake:
"What sayst thou, Gripir?
give me the truth,
Does fickleness hide
in the hero's heart?
Can it be that troth
I break with the maid,
With her I believed
I loved so dear?"
Grípir kvað:
"Þú verðr, siklingr,
fyr svikum annars,
muntu Grímhildar
gjalda ráða,
mun bjóða þér
bjarthaddat man
dóttur sína,
dregr hon vél at gram."
Gripir spake:
"Tricked by another,
prince, thou art,
And the price of Grimhild's
wiles thou must pay;
Fain of thee
for the fair-haired maid,
Her daughter, she is,
and she drags thee down."
Sigurðr kvað:
"Mun ek við þá Gunnar
görva hleyti
ok Guðrúnu
ganga at eiga?
Fullkvæni þá
fylkir væri,
ef meintregar
mér angraði-t."
Sigurth spake:
"Might I with Gunnar
kinship make,
And Guthrun win
to be my wife,
Well the hero
wedded would be,
If my treacherous deed
would trouble me not."
Grípir kvað:
"Þik mun Grímhildr
görva véla,
mun hon Brynhildar
biðja fýsa
Gunnari til handa,
Gotna dróttni,
heitr þú fjótliga för
fylkis móður."
Gripir spake:
"Wholly Grimhild
thy heart deceives,
She will bid thee go
and Brynhild woo
For Gunnar's wife,
the lord of the Goths;
And the prince's mother
thy promise shall win."
Sigurðr kvað:
"Mein eru fyr höndum,
má ek líta þat;
ratar görliga
ráð Sigurðar,
ef ek skal mærrar
meyjar biðja
öðrum til handa,
þeirar ek unna vel."
Sigurth spake:
"Evil waits me,
well I see it,
And gone is Sigurth's
wisdom good,
If I shall woo
for another to win
The maiden fair
that so fondly I loved."
Grípir kvað:
"Ér munuð allir
eiða vinna
Gunnar ok Högni,
en þú, gramr, þriði;
þá it litum víxlið,
er á leið eruð,
Gunnar ok þú;
Grípir lýgr eigi."
Gripir spake:
"Ye three shall
all the oaths then take,
Gunnar and Hogni,
and, hero, thou;
Your forms ye shall change,
as forth ye tare,
Gunnar and thou;
for Gripir lies not."
Sigurðr kvað:
"Hví gegnir þat?
Hví skulum skipta
litum ok látum,
er á leið erum?
Þar mun fláræði
fylgja annat
atalt með öllu;
enn segðu, Grípir."
Sigurth spake:
"How meanest thou?
Why make we the change
Of shape and form
as forth we fare?
There must follow
another falsehood
Grim in all ways;
speak on, Gripir!"
Grípir kvað:
"Lit hefir þú Gunnars
ok læti hans,
mælsku þína
ok meginhyggjur;
muntu fastna þér
framlundaða
fóstru Heimis,
sér vætr fyr því."
Gripir spake:
"The form of Gunnar
and shape thou gettest,
But mind and voice
thine own remain;
The hand of the fosterling
noble of Heimir
Now dost thou win,
and none can prevent."
Sigurðr kvað:
"Verst hyggjum því,
vándr munk heitinn
Sigurðr með seggjum
at sógöru;
vilda ek eigi
vélum beita
jöfra brúði,
er ek æðsta veitk."
Sigurth spake:
"Most evil it seems,
and men will say
Base is Sigurth
that so he did;
Not of my will shall
I cheat with wiles
The heroes' maiden
whom noblest I hold."
Grípir kvað:
"Þú munt hvíla,
hers oddviti
mærr, hjá meyju
sem þín móðir sé;
því mun uppi,
meðan öld lifir,
þjóðar þengill,
þitt nafn vera."
Gripir spake:
"Thou dwellest, leader
lofty of men,
With the maid as if
thy mother she were;
Lofty as long
as the world shall live,
Ruler of men,
thy name shall remain."
Sigurðr kvað:
"Mun góða kván
Gunnarr eiga,
mærr með mönnum,
— mér segðu, Grípir, —
þótt hafi þrjár nætr
þegns brúðr hjá mér
snarlynd sofit?
Slíks eru-t dæmi."
Sigurth spake:
"Shall Gunnar have
a goodly wife,
Famed among men,
speak forth now, Gripir!
Although at my side
three nights she slept,
The warrior's bride?
Such ne'er has been."
Grípir kvað:
"Saman munu brullup
bæði drukkin
Sigurðar ok Gunnars
í sölum Gjúka;
þá hömum víxlið,
er it heim komið;
hefr hvárr fyr því
hyggju sína."
Gripir spake:
"The marriage draught
will be drunk for both,
For Sigurth and Gunnar,
in Gjuki's hall;
Your forms ye change,
when home ye fare,
But the mind of each
to himself remains."
Sigurðr kvað:
"Hvé mun at ynði
eftir verða
mægð með mönnum?
Mér segðu, Grípir.
Mun Gunnari
til gamans ráðit
síðan verða
eða sjalfum mér?"
Sigurth spake:
"Shall the kinship new
thereafter come
To good among us?
Tell me, Gripir!
To Gunnar joy
shall it later give,
Or happiness send
for me myself?"
Grípir kvað:
"Minnir þik eiða,
máttu þegja þó,
anntu Guðrúnu
góðra ráða;
en Brynhildr þykkisk
brúðr vargefin,
snót fiðr vélar
sér at hefndum."
Gripir spake:
"Thine oaths remembering,
silent thou art,
And dwellest with Guthrun
in wedlock good;
But Brynhild shall deem
she is badly mated,
And wiles she seeks,
herself to avenge."
Sigurðr kvað:
"Hvat mun at bótum
brúðr sú taka,
er vélar vér
vífi gerðum?
Hefir snót af mér
svarna eiða
enga efnda,
en unað lítit."
Sigurth spake:
"What may for the bride
requital be,
The wife we won
with subtle wiles?
From me she has
the oaths I made,
And kept not long;
they gladdened her little."
Grípir kvað:
"Mun hon Gunnari
görva segja,
at þú eigi vel
eiðum þyrmðir,
þá er ítr konungr
af öllum hug,
Gjúka arfi,
á gram trúði."
Gripir spake:
"To Gunnar soon
his bride will say
That ill didst thou
thine oath fulfill, When the goodly king,
the son of Gjuki, With all his heart
the hero trusted."
Sigurðr kvað:
"Hvat er þá, Grípir,
get þú þess fyr mér,
mun ek saðr vera
at sögu þeiri,
eða lýgr á mik
lofsæl kona
ok á sjalfa sik?
Segðu, Grípir, þat."
Sigurth spake:
"What sayst thou, Gripir?
give me the truth!
Am I guilty so
as now is said,
Or lies does the far-famed
queen put forth
Of me and herself?
Yet further speak."
Grípir kvað:
"Mun fyr reiði
rík brúðr við þik
né af oftrega
allvel skipa;
viðr þú góðri
grand aldrigi,
þó ér víf konungs
vélum beittuð."
Gripir spake:
"In wrath and grief
full little good
The noble bride
shall work thee now;
No shame thou gavest
the goodly one,
Though the monarch's wife
with wiles didst cheat."
Sigurðr kvað:
"Mun horskr Gunnarr
at hvötun hennar
Gutþormr ok Högni
ganga síðan?
Munu synir Gjúka
á sifjugum mér
eggjar rjóða?
Enn segðu, Grípir."
Sigurth spake:
"Shall Gunnar the wise
to the woman's words,
And Gotthorm and Hogni,
then give heed?
Shall Gjuki's sons,
now tell me, Gripir,
Redden their blades
with their kinsman's blood?"
Grípir kvað:
"Þá er Guðrúnu
grimmt um hjarta;
bræðr hennar
þér til bana ráða,
ok at engu verðr
ynði síðan
vitru vífi;
veldr því Grímhildr."
Gripir spake:
"Heavy it lies
on Guthrun's heart,
When her brothers all
shall bring thee death;
Never again
shall she happiness know,
The woman so fair;
'tis Grimhild's work."
"Því skal hugga þik,
hers oddviti,
sú mun gift lagið
á grams ævi:
Mun-at mætri maðr
á mold koma
und sólar sjöt,
en þú, Sigurðr, þykkir."
Sigurth spake:
"Now fare thee well!
our fates we shun not;
And well has Gripir
answered my wish;
More of joy
to me wouldst tell
Of my life to come
if so thou couldst."
Sigurðr kvað:
"Skiljumk heilir,
mun-at sköpum vinna.
Nú hefir þú, Grípir, vel
gört sem ek beiddak.
Fljótt myndir þú
fríðri segja
mína ævi,
ef þú mættir þat."
Gripir spake:
"Ever remember, ruler of men,
That fortune lies in the hero's life;
A nobler man shall never live
Beneath the sun than Sigurth shall seem."
Translation by Henry Adams Bellows.